تای‌دای چیست؟ از گره و کش تا یک لباس تک‌نسخه
رنگرزی‌ای که در آن «جایی که رنگ نمی‌رسد» به اندازهٔ خود رنگ مهم است.
کارگاه رنگین‌کمان · ۲۱ آبان ۱۴۰۵
تای‌دای (Tie-Dye) یعنی «گره بزن و رنگ کن». پارچه را پیش از رنگ کردن می‌پیچانند، تا می‌زنند، گره می‌زنند یا با کش محکم می‌بندند. بعد رنگ را روی آن می‌ریزند. رنگ به لایه‌های بیرونی و لبهٔ تاها می‌رسد، اما زیر کش و ته چین‌ها کمتر نفوذ می‌کند. وقتی کش‌ها باز می‌شوند، همین تفاوت نقش را می‌سازد: حلقه، مارپیچ، نوار یا لکه‌های ابری.
چرا هر لباس تای‌دای تک‌نسخه است؟
هیچ دو بار پیچاندن پارچه دقیقاً یکی نیست. جای هر چین، فشار هر کش و مقدار رنگی که در هر نقطه جذب می‌شود کمی فرق می‌کند. برای همین حتی اگر یک هنرمند دو تیشرت را با یک روش و یک رنگ کار کند، نتیجه دو اثر شبیه به هم است، نه دو نسخهٔ یکسان. در گالری رنگین‌کمان هم هر قطعه دست‌ساز و تک‌نسخه است و عکس هر محصول همان اثری است که به دست شما می‌رسد.
تای‌دای چطور ساخته می‌شود؟
- پارچهٔ نخی شسته می‌شود تا آهار و چربی‌اش برود و رنگ یکنواخت بنشیند.
- پارچه با یکی از روش‌های گره‌زدن جمع و با کش بسته می‌شود.
- رنگ با بطری‌های سرباریک روی بخش‌های مختلف ریخته می‌شود؛ هنرمند انتخاب می‌کند کجا رنگ بخورد و کجا سفید بماند.
- پارچه چند ساعت استراحت می‌کند تا رنگ با الیاف پیوند بگیرد.
- کش‌ها باز می‌شود، لباس آبکشی و شسته می‌شود تا رنگ اضافه برود.
چه پارچه‌ای برای تای‌دای مناسب است؟
رنگ‌های رایج تای‌دای برای الیاف طبیعی مثل پنبه ساخته شده‌اند و با آن‌ها پیوند محکمی می‌گیرند. به همین دلیل تیشرت، هودی و جوراب نخ‌پنبه انتخاب رایجی است. الیاف مصنوعی مثل پلی‌استر رنگ را خیلی کم‌رنگ‌تر نگه می‌دارند.
تای‌دای و شیبوری
شیبوری نام ژاپنیِ خانوادهٔ بزرگی از رنگرزی‌های مقاوم‌سازی است: تا زدن، دوختن، پیچیدن و فشردن بین دو صفحه. تای‌دای امروزی را می‌شود یکی از شاخه‌های همین ایده دانست. اگر تاریخچهٔ این دو را می‌خواهید، نوشتهٔ «معرفی تای‌دای و شیبوری» را در صفحهٔ کارگاه رنگین‌کمان بخوانید.
خودتان امتحان کنید
در «کارگاه تای‌دای من» می‌توانید روی یک تیشرت سفید مجازی گره بزنید، رنگ بریزید و نتیجه را ببینید. اگر طرحتان را دوست داشتید، می‌توانید سفارش ساخت واقعی همان طرح را بدهید.